Kameleon jemeński

Kameleon jemeński Chameleo calyptratus to jeden z najpowszechniej chowanych w naszym kraju gatunków kameleonów. Dla doświadczonego terrarysty utrzymanie tej jaszczurki w dobrej kondycji i doprowadzenie do rozrodu nie stanowi większego problemu. Dla początkujących amatorów gadów jest to zwierzę zbyt trudne i wymagające. Jednak wiele osób ulega pokusie zakupu tzw. "jemena".

 

Ryc. 1. Samica kameleona jemeńskiego nie jest tak atrakcyjnie ubarwiona jak samiec.


Typową cechą wszystkich gatunków kameleonów jest boczne spłaszczenie ciała i chwytny ogon. Palce w kończynach tych zwierząt w wyniku ewolucji uległy zrośnięciu. Wydaje się, że kameleony mają w każdej z kończyn jedynie po dwa przeciwstawne palce, które doskonale chwytają gałęzie. Chwytny język jest równie długi jak ciało kameleona.
Jedną z ciekawszych cech tych zwierząt są oczy, które mogą poruszać się niezależnie od siebie. Wszystkim znaną cechą kameleonów jest zdolność do zmiany barwy. Kolor zwierzęcia zależy od temperatury otoczenia, nastroju i stanu zdrowia. W trakcie godów, podobnie jak u wielu innych gatunków zwierząt, samce przybierają piękne barwy.
Kameleon jemeński charakteryzuje się hełmem na głowie, który u samców może osiągać nawet do 6 cm, u samic zaś jest znacznie mniejszy. Samce mają także bardziej nasycone kolory. Nawet u bardzo młodych osobników obserwuje się na kończynach miednicznych ostrogi, które nie występują u samic. Samce dorastają do 50 cm, samice jedynie do 35 cm całkowitej długości. Jest to dość atrakcyjny gatunek, zwłaszcza bardzo urokliwe są dorosłe samce w dobrej kondycji. Ich przepiękne kontrastowe ubarwienie przykuwa wzrok najbardziej zagorzałego przeciwnika gadów. Z tego też powodu tak chętnie kupowane są do chowu terraryjnego przez niedoświadczone osoby. W ubarwieniu dorosłego samca dominuje kolor turkusowozielony z czterema ukośnymi, żółtozielonymi opaskami, niebieskimi i brązowymi znaczeniami. Samice nie są tak atrakcyjnie ubarwione, u nich dominuje barwa zielona z żółtobiałymi plamkami. Nie są to zwierzęta długowieczne. Samce dożywają ok. 5 lat, samice zaś jedynie 3, niektóre źródła donoszą o siedmioletnich kameleonach. Niestety w chowie terraryjnym zwierzęta te żyją zazwyczaj maksymalnie półtora roku.
W naturze gatunek ten zamieszkuje Jemen i Arabię Saudyjską.

 


Ryc. 2. Samica składająca jaja.


Warunki utrzymania

Kameleony to zwierzęta terytorialne, powinny być utrzymywane pojedynczo, ewentualnie w chowie haremowym - jeden samiec i dwie-trzy samice. Jednakże w tym drugim przypadku musi być zapewnione odpowiednio duże terrarium, o minimalnych wymiarach 100 × 100 × 120 cm. W jednym pomieszczeniu nie można nigdy łączyć dwóch samców.
Terrarium dla kameleonów musi spełniać jeden podstawowy warunek - musi być dobrze wentylowane. Zaleca się, aby nawet trzy ściany terrarium stanowiła siatka.
Dno powinno być wyścielone mieszanką torfu z piaskiem. Kameleony bardzo dobrze czują się w terrariach obsadzonych roślinami. Bardzo dekoracyjnie wyglądają scindapsus, fikus beniamina, maranta, trzykrotka, paprocie, należy jednak pamiętać, że jaszczurki mogą podgryzać liście roślin. Ważne jest, aby wśród roślin umieścić gałęzie i ewentualnie sztuczne liany (dostępne w sklepach terrarystycznych), po których zwierzę będzie się wspinało.
Temperatura w terrarium powinna wynosić 28-32°C, nocą zaś spadać nawet do 18°C. Taką amplitudę można uzyskać, montując w jednym z krańców terrarium żarówkę emitującą przy okazji spektrum promieniowania słonecznego (bez promieni UVB) podłączoną do termostatu. Konieczne jest zainstalowanie w terrarium termometru i higrometru. Kameleony to zwierzęta bezwzględnie wymagające promieniowania UVB. Problem ten można rozwiązać, montując w terrarium świetlówki lub żarówki kompaktowe emitujące UVB (Zoomed, Arcadia, Hagen).
Dzień świetlny dla kameleonów w zależności od pory roku powinien trwać od 10 do 12 godzin.
Terrarium raz dziennie powinno być zraszane letnią wodą. Wilgotność należy utrzymywać w granicach 50-70%.
Latem warto skonstruować wolierę zewnętrzną, gdzie kameleony będą mogły spędzać ciepłe dni i zażywać kąpieli słonecznych.


Ryc. 3. Samiec kameleona w czasie wylinki.


Żywienie
Kameleony to zwierzęta głównie drapieżne, które niekiedy uzupełniają dietę pokarmem roślinnym. Podstawowym pożywieniem tych jaszczurek są insekty. W warunkach terraryjnych są to różne gatunki świerszczy, szarańcza, karaczany. Bardziej zapaleni miłośnicy kameleonów z białych robaków dostępnych w sklepach wędkarskich hodują muchy, bardzo chętnie zjadane przez te gady. Niedopuszczalne zaś jest podawanie jaszczurkom samych białych robaków. Ważne jest, aby dietę kameleonów uzupełnić w noworodki mysie. Oseski powinno się podawać minimum raz w tygodniu, a ich ilość należy zwiększać wraz z wielkością kameleona.
Latem dietę warto uzupełnić w dziko żyjące owady (koniki polne, muchy, ćmy).
W przypadku tych jaszczurek bardzo ważna jest suplementacja witamin i  wapnia. Od początku kameleona powinno się przyzwyczajać do jedzenia świerszczy posypanych specjalnymi mieszankami witaminowo-mineralnymi z dużą zawartością wapnia, przeznaczonymi dla gadów.
W przypadku kameleonów warunkiem udanego chowu jest zróżnicowana dieta i dostęp do promieniowania UVB.


Ryc. 4. Samiec kameleona jemeńskiego.


Rozmnażanie

Dojrzałe samce na widok samicy są zazwyczaj gotowe do kopulacji. W planowanej hodowli samice uważa się za gotowe do rozrodu w wieku ponad roku, choć młodsze także są zdolne do składania jaj, jednakże zazwyczaj pojawiają się u nich problemy. Jaja w ilości od 30 do 90 składane są po ok. 30-40 dniach od kopulacji. W tym celu samica musi mieć odpowiednio przygotowane terrarium. Dno jego powinna wyściełać 20-25-centymetrowa warstwa wilgotnego torfu zmieszanego z piaskiem, co pozwoli na łatwe wykopanie komory lęgowej. W zbiorniku warto także umieścić fragment kory, pod którym zazwyczaj samice zaczynają kopać. Wylęg młodych następuje po ok. 165 dniach inkubacji w temp. 26-28°C. Noworodki powinno się żywić wylęgiem świerszczy oraz muszkami owocówkami. Małe kameleony powinny mieć stały dostęp do pokarmu - nawet jednodniowy post maluchów może skończyć się upadkami.
Należy także pamiętać o tym, że dorosłe, dobrze żywione samice są zdolne do produkcji i składania jaj bez kontaktu z samcem.