Agama brodata w domu


Lek. wet. Aleksandra Maluta


Agama brodata ( Pogona viticeps) to jaszczurka bardzo chętnie utrzymywana przez amatorów terrarystyki. Swoją popularność zyskała przede wszystkim dzięki łatwości oswajania się. Jest to zwierzę ciekawskie, a przy tym bardzo kontaktowe, jego wymagania środowiskowe są dość łatwe do spełnienia, dlatego ma rzeszę miłośników.


kliknij żeby powiększyć

Ryc. 1. Młode osobniki preferują świerszcze.

W artykule tym zajmiemy się najpopularniejszym gatunkiem terraryjnym z grupy tzw. agam brodatych, których mianem określa się osiem gatunków średniej wielkości jaszczurek zamieszkujących Australię.
Pogona viticeps, bo o niej mowa, to jaszczurka dorastająca średnio do ok. 55-60 cm długości. W środowisku naturalnym występuje na suchych terenach Australii z rzadka porosłych trawami i krzewami. Temperatura w tych rejonach waha się od 20 do 45°C, a dostęp do wody jest ograniczony. Jaszczurki żywią się owadami, pisklętami, drobnymi ssakami, uzupełniając swą dietę pokarmem roślinnym.
Ubarwienie form dzikich ma na celu ich maskowanie w środowisku, w którym występują, dlatego szarości, beże, żółć z domieszką brązu i pomarańczy to kolory dominujące na ciele tych gadów. Skórę omawianych agam pokrywają dość szorstkie łuski, które w niektórych miejscach przekształcają się w kolce, m.in. na brodzie i bokach ciała. Przestraszone zwierzę unosi się na kończynach, nadyma i stroszy brodę, dzięki czemu podnoszą się także kolce. Zachowanie takie ma na celu zasygnalizowanie napastnikowi, że jego ofiara jest większa, niż się to wydaje, i całkowicie niejadalna ze względu na pokrywające jej ciało kolce. Jest to dość ważna uwaga, gdyż zwierzę w podobny sposób może zachować się w stosunku do lekarza weterynarii. Warto wiedzieć, że agamy mają także inną taktykę obrony - odwracają się na grzbiet i udają martwe, co może przestraszyć osobę niemającą doświadczenia z tego typu zwierzętami.
Agamy w zależności od temperatury otoczenia, naświetlenia, humoru i samopoczucia zmieniają w nieznacznym stopniu barwę. Zjawisko to jest najbardziej widoczne na skórze brody, która u zestresowanych i chorych zwierząt zwykle robi się czarna. Pamiętać także należy o tym, że przed wylinką skóra "brodacza" będzie ciemniejsza niż tuż po linieniu. Zwierzęta te zrzucają stary naskórek płatami, często więc można zaobserwować wyraźną granicę pomiędzy nową a starą skórą, zwłaszcza na brzuchu i kończynach.


kliknij żeby powiększyć

Ryc. 2. Para miesięcznych agamek.

Warunki utrzymania
Agamy wymagają niezbyt wysokiego terrarium, jednak o dużej powierzchni podłogi. Dla pojedynczego dorosłego osobnika poleca się zbiornik o minimalnych wymiarach 150 × 80 × 60 cm. Agamy utrzymuje się parami lub w chowie haremowym, czyli jeden samiec i dwie-trzy samice.
Pogony to zwierzęta sucholubne, więc wyposażenie i konstrukcja tzw. pustynnego terrarium nie powinna nastręczać problemów. Zbiornik musi być zaopatrzony w źródło ciepła umieszczone na jednym z końców terrarium, tak aby zwierzę mogło w swoim "mieszkaniu" wybrać miejsca cieplejsze i chłodniejsze. Pod promiennikiem ciepła temperatura może dochodzić nawet do 40°C, w najchłodniejszym zaś miejscu spadać do ok. 25°C.
Jaszczurki te pochodzą z terenów pustynnych i stepowych, gdzie jest dość silne nasłonecznienie, dlatego należy pamiętać o zamontowaniu świetlówek z odbłyśnikiem oraz promienników UVB, które są konieczne dla prawidłowego rozwoju i funkcjonowania omawianych zwierząt. Źródło promieniowania UVB musi być umieszczone w terrarium (promienie nie przenikają przez szkło) i w zależności od zaleceń producenta wymieniane co 6-10 miesięcy. Dzień świetlny dla agam brodatych powinien trwać 12-14 godzin.
Problem może stanowić ściółka używana do terrariów. Bardzo często w sklepach zoologicznych polecany jest piasek, jednak niejednokrotnie zwierzęta spożywają go w nadmiarze, co kończy się zazwyczaj niedrożnością przewodu pokarmowego. Wydaje się, że najlepszym rozwiązaniem jest gruba warstwa kory pomieszanej z piaskiem, w której jaszczurki bardzo chętnie kopią, lub glina dostępna w sklepach wędkarskich. Za ściółkę może posłużyć także kostka bukowa, proso lub ściółka kukurydziana. Przestrzegam przed stosowaniem piasku lub drobnego żwiru, zwłaszcza u młodych osobników, bo może się to skończyć tragicznie dla zwierzęcia.
W terrarium należy umieścić kilka konarów lub wybudować półki skalne, które będą stanowiły atrakcyjny element wystroju, a także miejsce wspinaczek gadów oraz kryjówki. Ściany zbiornika warto dekoracyjnie wykleić, tak aby zwierzęta mogły się po nich wspinać.
Koniecznym elementem wyposażenia są dwie miseczki - jedna na pokarm roślinny i larwy, druga zaś na wodę.
Należy pamiętać, że terrarium powinno rosnąć wraz z jego mieszkańcem. Małej agamki w żadnym wypadku nie wolno wpuszczać do zbyt dużego zbiornika, w którym będzie miała problemy z polowaniem na świerszcze.
W przypadku gdy mamy do czynienia ze zwierzęciem chorym, powinno się je przenieść do tzw. terrarium kwarantannowego, którego dno będzie wyścielone łatwym do usunięcia papierem, a ściany nie będą niczym oklejone.
Terrarium to miejsce, w którym jaszczurka powinna mieć zapewnione optymalne warunki bytowe i tam spędzać większość czasu, warto jednak wypuszczać zwierzę pod kontrolą na spacer po mieszkaniu. Kiedy agama jest poza terrarium, nie wolno zostawiać jej bez opieki. W ciepłe, słoneczne dni zwierzę można umieścić w wolierze zewnętrznej, gdzie będzie mogło zażywać kąpieli słonecznych, należy jednak pamiętać, aby miało tam także cienistą kryjówkę i dostęp do wody.


kliknij żeby powiększyć

Ryc. 3. Półroczna agama brodata.

Żywienie
Agamy brodate to zwierzęta wszystkożerne, choć w diecie dominuje pokarm pochodzenia zwierzęcego. W warunkach terraryjnych zwierzęta zazwyczaj są karmione różnymi gatunkami świerszczy z dodatkiem larw mącznika lub drewnojada. Ciało wspomnianych larw jest pokryte grubą osłoną chitynową, która nie jest trawiona i często staje się przyczyną zaparć, zwłaszcza u młodych osobników, dlatego nie powinny one stanowić podstawy diety gadów. Pamiętać należy, że w warunkach naturalnych jaszczurki wzbogacają menu oparte na insektach w pisklęta i drobne ssaki oraz pokarm pochodzenie roślinnego. Dlatego młodym agamom trzeba jak najszybciej uzupełnić dietę w noworodki mysie. Mięso wołowe ani drobiowe, a także nabiał nie powinny być podawane, choć sporadycznie jest to dopuszczalne.
Pokarm serwowany jaszczurkom musi być jak najbardziej urozmaicony. Opiekunowie powinni postarać się o karaczany i szarańczaki, choć w Polsce nie są to powszechnie dostępne zwierzęta karmowe. Latem dietę można uzupełnić o dziko żyjące owady, tzw. plankton łąkowy.
Pokarm roślinny powinien stanowić ok. 20% diety. Agamy brodate to jaszczurki pochodzące z rejonów pustynnych, dlatego w ich menu nie powinny dominować słodkie owoce, a raczej rośliny liściaste, najlepiej najpopularniejsze chwasty, takie jak mniszek lekarski, babka, koniczyna, a także liście akacji, lipy, winogron i truskawek. Młode agamy preferują dietę mięsną, a wraz z wiekiem zaczynają zazwyczaj spożywać pokarmy roślinne.
Pogony to jaszczurki strasznie żarłoczne i łatwo dochodzi u nich do otłuszczenia. Pokarm należy im racjonować. Jaszczurki do 15 cm długości karmimy dwa razy dziennie, młodzież raz dziennie, a osobniki dorosłe dwa-trzy razy w tygodniu.
Agamy brodate bardzo szybko rosną, dlatego ważne jest, aby dostawały dodatki wapniowe.
Terrarium dla omawianych jaszczurek powinno być wyposażone w miseczkę ze świeżą wodą do picia, jednak nie wszystkie jaszczurki piją z miski. Niektóre osobniki zlizują wodę z kamieni czy korzeni po zroszeniu terrarium, inne zaś piją tylko z pipety. Nie wolno także zapominać, że przy diecie bogatej w soczysty pokarm roślinny zapotrzebowanie na wodę pitną będzie mniejsze.

Jak rozpoznać płeć
Rozpoznanie płci u młodych osobników jest dość trudne. Uważa się, że bez większych problemów płeć można rozpoznać u zwierząt wielkości ok. 30 cm. U samca u nasady ogona tuż za kloaką uwidaczniają się dwa uwypuklenia, układające się symetrycznie bocznie do linii pośrodkowej, świadczące o obecności podwójnego narządu kopulacyjnego. U samicy nasada ogona jest zwykle płaska lub widoczne jest jedno biegnące pośrodkowo zgrubienie. Technicznie zabieg rozpoznawania płci najłatwiej wykonać, ustawiając zwierzę na stole tyłem do siebie. Po delikatnym uniesieniu ogona do góry u samca u nasady ogona uwypuklą się hemipenisy. Jaszczurkę należy przytrzymać jedną dłonią, tak aby w trakcie badania nie próbowała uciec.
Agamy brodate łatwo mnożą się w niewoli i wszystkie osobniki trafiające do handlu pochodzą z hodowli, nie wymagają dokumentów CITES.

Najczęstsze choroby
Niektórym gatunkom gadów można przypisać choroby, które występują u nich częściej niż u innych. Lekarz weterynarii u agam brodatych zwykle spotyka się z metaboliczną chorobą kości, niedrożnością przewodu pokarmowego spowodowaną jedzeniem ściółki, poparzeniami, zranieniami przez świerszcze, otłuszczeniem oraz martwicą palców i ogona.

Ryc. - Autorka